Emoties en de aandelenmarkt door Sven Nolte

esvisie sven nolte

Emoties en de aandelenmarkt

Door universitair docent Sven Nolte

De aandelenmarkt is een emotionele aangelegenheid. Een simpele blik op enkele beelden uit de vroege dagen van de aandelenmarkt- toen de handel nog persoonlijk plaatsvond en niet voornamelijk digitaal – lijkt dat punt te bewijzen: de gezichten van handelaren tonen het hele spectrum van menselijke emoties, variërend van angst en ongerustheid wanneer de markt in een neerwaartse spiraal komt, naar hoop en vreugde na een lange rally. Het is gemakkelijk voor te stellen dat de mate waarin marktontwikkelingen een emotionele reactie oproepen, grotendeels afhangt van hoe iemand op de aandelenmarkt belegt. Hoeveel beleggers investeren, hangt op hun beurt af van hun eerdere emotionele ervaring met de markt- als ze vooral frustrerende en teleurstellende emoties hebben ervaren, zullen ze zich waarschijnlijk terugtrekken uit de markt, terwijl ze waarschijnlijk zwaarder zullen investeren na het ervaren van positieve emoties zoals hoop en vreugde.

 

Wat vanuit een intuïtief perspectief vanzelfsprekend lijkt, werd lange tijd grotendeels genegeerd door financieel onderzoek. Pas onlangs hebben onderzoekers hun oog gericht op het onderzoeken van de rol van emoties bij financiële besluitvorming. Hoewel veel literatuur op het gebied van behavioral finance voornamelijk handelt over gedragsvooroordelen en heuristieken bij besluitvorming, zijn emoties en hun gevolgen voor gedrag grotendeels impliciet opgenomen (Taffler, 2017). Dit komt deels doordat emoties moeilijk te observeren of te manipuleren zijn in empirische gegevens. Recent is er experimenteel onderzoek ontstaan dat de rol van emoties explicieter aanpakt.

 

De overgrote meerderheid van experimenten die de rol van emoties bij financiële beslissingen onderzoeken, richten zich op het effect dat emotionele toestanden hebben op beslissingen. Om dit effect te bestuderen, worden emotionele toestanden opgewekt door externe prikkels zoals elektroshocks, horrorfilms of schokkende beelden (Cohn et al. 2015, Guiso et al. 2018). Daarna nemen deelnemers financiële beslissingen (bijvoorbeeld investeringsbeslissingen of rendementsvoorspellingen) terwijl ze zich nog in de emotionele toestand bevinden die door de keu wordt getriggerd. Die experimenten tonen consequent aan dat beleggers veel minder investeren nadat ze een negatieve emotie zoals angst hebben ervaren, wat suggereert dat emoties een van de ingrediënten kunnen zijn die het fenomeen van anticyclische risicoaversie verklaren, dat wil zeggen een grote risicoaversie in tijden van financiële crises. Door echter extern emoties op te wekken en alleen te onderzoeken wat het effect is op investeringen, kan dit soort experimenten maar één aspect bieden van het dynamische samenspel tussen rendement, investeringen en emoties.

 

Een belangrijke reden waarom maar weinig experimenten hebben geprobeerd om deze vraag holistischer te benaderen, is dat een emotionele toestand vrij gemakkelijk op te wekken is, maar moeilijk te meten. Door technologische vooruitgang zijn meettechnieken die al ingeburgerd zijn in andere gebieden die met menselijke emotie te maken hebben, zoals geneerkunde of psychologie, echter ook beschikbaar voor economisch onderzoek. Door bijvoorbeeld hersenactiviteit te scannen met fMRI terwijl deelnemers investeringsbeslissingen nemen, laten Frydman en Camerer (2016) zien dat investeren (en ook niet investeren) de emotie van spijt van spijt kan veroorzaken. Breaban en Noussair (2018) gebruiken maskers die gezichtsactiviteit meten en registreren om aan te tonen dat het handelen op een markt tijdens een prijszeepbel angst veroorzaakt, en dat zeepbellen worden versterkt als genoeg marktdeelnemers angst ervaren.

 

In een recent artikel (Cordes et al. 2020) hebben we de vraag hoe rendement, investeringen en emoties op elkaar inwerken benaderd door gebruik te maken van het feit dat met name negatieve emoties een sterke respons in het autonome zenuwstelsel veroorzaken. We meten huidgeleiding (de zweetfrequentie binnen de vingertoppen), hartslagvariatie en pupildilatatie als proxy’s voor activiteit in het autonome zenuwstelsel terwijl de deelnemers beslissen hoeveel ze willen investeren. We volgen onze mate van emotionele opwinding en het investeringsgedrag over verschillende perioden om hun dynamische interactie te kunnen analyseren. Onze belangrijkste bevindingen kunnen als volgt worden samengevat: sterke marktonwikkelingen, met name marktcrises, veroorzaken een sterke emotionele reactie. Positieve korte termijn rendementen verminderen emotionele opwinding (de deelnemers ontspannen), terwijl negatieve rendementen de opwinding vergroten (de deelnemers worden angstiger). Hoge emotionele opwinding leidt tot lagere investeringen, dus als deelnemers bang zijn, investeren ze minder. Op hun beurt worden hoge investeringen gevolgd door staten van verhoogde emotionele opwinding, omdat een hogere risicoblootstelling opwinding en angst verhoogt.

 

Wat betekenen deze resultaten? Ten eerste zouden financiële modellen die gedrag proberen te beschrijven (en mogelijk te voorspellen) dit dynamische heen en weer gaan tussen emoties, investeringen en opbrengsten moeten integreren om een compleet beeld te schetsen. Een investeringsbeslissing is geen statische beslissing die wordt genomen door niet-emotionele robots. Ten tweede moeten mensen die van plan zijn te investeren zich ervan bewust zijn dat emoties hun gedrag beïnvloeden, en dat het hele proces van investeren hen in een andere emotionele toestand kan brengen, met mogelijke gevolgen voor hun investeringsbeslissing. En tot slot kunnen de resultaten ons helpen te begrijpen hoe en waarom de aandelenmarkt aantrekkelijk is voor sommigen en afschuwelijk voor anderen – omdat het tenslotte een zeer emotionele aangelegenheid is.

 

Referenties

Breaban, A., & Noussair, C. N. (2018). Emotional state and market behavior. Review of Finance, 22(1), 279-309.

Cohn, A., Engelmann, J., Fehr, E., & Maréchal, M. A. (2015). Evidence for countercyclical risk aversion: An experiment with financial professionals. American Economic Review, 105(2), 860-85.

Cordes, H., Nolte, S., & Schneider, J. C. (2020). Dynamics of stock market developments, financial behavior, and emotions. Working Paper.

Frydman, C., & Camerer, C. (2016). Neural evidence of regret and its implications for investor behavior. The Review of Financial Studies, 29(11), 3108-3139.

Guiso, L., Sapienza, P., & Zingales, L. (2018). Time varying risk aversion. Journal of Financial Economics, 128(3), 403-421.

Taffler, R. (2018). Emotional finance: investment and the unconscious. The European Journal of Finance, 24(7-8), 630-653.

 

Woord van dank

Eénmaal per maand wordt er een artikel gepubliceerd dat is geschreven door één van onze docenten economie van de Radboud Universiteit. We waarderen de bijdrage van de afdeling enorm. Deze maand danken we Sven Nolte, universitair docent in Financiële Economie voor zijn artikel over de beurs en emoties.