Het beste verhaal ooit verteld

Het beste verhaal ooit verteld

Als voorzitter van Pecunia Causa, de studenten beleggingsvereniging van Nijmegen, zal ik jullie dit jaar af en toe voorzien van een beleggingsgerelateerd artikel op de ESV-website. De afgelopen twee weken is er natuurlijk genoeg gebeurd om over te schrijven, maar toen zat dit artikel al in mijn hoofd. We zullen zien hoe de huidige consternatie op de beurzen zich de komende tijd zal ontwikkelen en dan krijgt u de volgende keer daar van mij een update over. Voor nu een niet-zo-beleggingsgerelateerd artikel.

Dit is geen verhaal over iets dat gebeurt; er gebeurt iets omdat er een verhaal is.

Stel je een buitenaards wezen van een andere planeet voor wiens taak het is om de aardse economie in de gaten te houden. Hij doet dit vanuit zijn ruimteschip en cirkelt boven Amsterdam en probeert in te schatten hoe haar economie veranderde tussen 1 januari 2007 en 1 januari 2009. Het ziet er ongeveer hetzelfde uit. Hij vindt het moeilijk om duidelijke verschillen te ontdekken.

Hij ziet ongeveer hetzelfde aantal Amsterdammers ronddolen in de stad. De mensen zijn omringd door ongeveer hetzelfde aantal kantoorgebouwen, met hetzelfde aantal bureaus die zijn uitgerust met hetzelfde aantal computers, aangesloten op hetzelfde aantal internetverbindingen.

Buiten de stad ziet hij hetzelfde aantal fabrieken en magazijnen, verbonden door dezelfde snelwegen, met hetzelfde aantal vrachtwagens.

Hij komt iets dichter bij het aardoppervlak en ziet dezelfde universiteiten die dezelfde onderwerpen doceren en dezelfde diploma’s uitreiken aan hetzelfde aantal mensen. Hij ziet dezelfde patenten, die dezelfde baanbrekende ideeën beschermen.

Hij merkt op dat de technologie is verbeterd. In 2009 had iedereen een smartphone op zak die in 2007 nog niet bestond. Computers zijn sneller geworden. Wetenschap is vooruit gegaan. Auto’s hebben een lager benzineverbruik. Sociale media zijn exponentieel gegroeid.

Terwijl het buitenaardse wezen door het land vliegt, ziet hij dito patronen. De staat van de economie is ongeveer hetzelfde, zo niet beter, in 2009 dan in 2007, concludeert hij.

Dan kijkt hij naar de cijfers. Hij is geschokt dat Nederlandse huishoudens in 2009 meer dan vier miljard euro armer zijn dan in 2007. Hij is verbluft dat de werkloosheid in Nederland met bijna tien procent is gestegen. Hij is vol ongeloof wanneer hij ontdekt dat de aandelenmarkt nog maar de helft waard is van wat het twee jaar eerder was. Hij kan niet bevatten dat het economische vooruitzicht van de mensen is gedaald.

“Ik begrijp het niet”, zegt hij. “Ik heb de steden gezien. Ik heb de fabrieken bekeken. Jullie hebben dezelfde kennis, dezelfde productiemiddelen, dezelfde ideeën. Er is niets veranderd! Waarom zijn jullie armer? Waarom zijn jullie pessimistischer?”

Er was echter één verandering die het buitenaardse wezen niet kon waarnemen tussen 2007 en 2009: de verhalen die we onszelf vertelden over de economie.

In 2007 vertelden we een verhaal over de stabiliteit van de huizenprijzen, de voorzichtigheid van bankiers en het vermogen van financiële markten om risico accuraat te waarderen. In 2009 zijn we gestopt met dat verhaal te geloven. Dat is alles wat veranderd is, maar het maakte een wereld van verschil.

Zodra het verhaal dat de huizenprijzen alsmaar door zullen stijgen niet meer werd geloofd, stegen de wanbetalingen op hypotheken, verloren banken geld, verminderden zij de kredietverlening aan andere bedrijven, wat leidde tot ontslagen, met als gevolg minder uitgaven, wat weer resulteerde in meer ontslagen en zo belande de economie in een vicieuze cirkel. In 2009 hadden we een identieke – zo niet grotere – capaciteit voor welvaart en economische groei, in vergelijking met 2007. En toch hadden we de grootste economische terugslag in tachtig jaar.

Dit was anders dan bijvoorbeeld Duitsland in 1945, wiens productiecapaciteit simpelweg was weggevaagd. Of Japan in de jaren 2000, waarvan het arbeidsgeschikte gedeelte van de bevolking steeds kleiner werd. Dat is tastbare economische schade. In 2009 hebben we de wereld economische schade toegebracht door het verhaal dat we onszelf vertelden.

Het succes van het kapitalisme berust op de overtuiging dat mensen, met de juiste prikkels, samen kunnen werken om problemen op te lossen. Het is het beste verhaal dat we onszelf ooit verteld hebben.

Apple, Amazon, Google en Facebook creëerden een verhaal over het veranderen van de wereld door middel van technologie, waardoor ze de beste ingenieurs konden aantrekken die daadwerkelijk deze wereldveranderende technologie konden creëren. Het verhaal dat ze vertelden werd een self-fulfilling prophecy.

De groei van alles – een economie, een bedrijf, een markt, een carrière – bestaat uit twee delen: (1) een technische vaardigheid die problemen kan oplossen en waarde kan toevoegen en (2) de neiging van mensen om in die waarde te geloven.

Het is intuïtief om te geloven dat het merendeel van het succes toe te wijzen is aan het eerste punt. Echte vaardigheden voegen echte waarde toe. Echter het tweede punt – de verhalen die we onszelf vertellen over die vaardigheden en de waarde daarvan – kan de beslissende rol spelen.

Hetzelfde gold het afgelopen decennium voor brandstoffen. We geloofden een verhaal dat olie in de wereld aan het opraken was en of het nu waar was of niet, maar wat geloofden we erin. De olieprijzen stegen van $30 in 2003 tot $140 in 2008. De stijging kon niet worden verklaard door onevenwichtigheden op de markt. Het werd gevoed door een panisch verhaal dat we in de toekomst te maken zouden krijgen met olietekorten. Maar de hoge olieprijzen gaven producenten de financiële prikkel om met innoverende boortechnieken te komen – zoals fracking en horizontaal boren – wat heeft geleid tot een toename van de olieproductie en daaropvolgend de goedkope olieprijzen van de afgelopen drie jaar. Het was geen verhaal over boortechnologie; we hebben boortechnologie vanwege een verhaal.

Het komt hierop neer: verhalen drijven de prijs aan en de prijs bepaalt de fundamentals. Denk aan bitcoin in 2017. We hebben een explosie van investeringsactiviteiten gezien, niet alleen in de valuta zelf, maar ook in cryptobeurzen, mijnnetwerken, energie-infrastructuur en bedrijven die blockchain als een onderdeel van hun toekomst beschouwen.

Wat drijft deze hausse? Er worden nog geen echte problemen opgelost. Tot nu toe zijn er maar weinig crypto’s die al daadwerkelijk problemen van mensen oplossen. De boom werd aangedreven door een groeiend geloof in de onbegrensde mogelijkheden. Uit peilingen in 2017 onder beleggers bleek dat hoe hoger de prijs van bitcoin, hoe minder mensen dachten dat het een bubbel was: terwijl de bitcoinkoers verviervoudigde, daalde het aantal beleggers die geloofden dat het een bubbel was met twaalf procentpunten en verdubbelde het aantal die vonden dat bitcoin ondergewaardeerd was.

Mensen hoorden – en geloven in toenemende mate – een verhaal over wat bitcoin zal worden. Misschien is dat verhaal overduidelijk speculatief, zoals: “De prijs gaat naar $100,000!” Of misschien is het fundamenteler, zoals: “Bitcoin zal de reservemunteenheid van de wereld worden.” Het doet er niet toe. De prijs wordt gedreven door een verhaal, een overtuiging. En als cryptomunten uiteindelijk daadwerkelijke problemen in de wereld gaan oplossen, zal hun succes te danken zijn aan het huidige verhaal. Geloof trekt kapitaal aan en zorgt infrastructuur. Deuren gaan open en rode lopers worden uitgerold, wat de kans op succes disproportioneel verhoogt afgezet tegen de huidige staat van de technologie.

Het punt is dat als je probeert te achterhalen waar een bepaalde ontwikkeling heen gaat, je meer moet begrijpen dan alleen de technische mogelijkheden ervan. Je moet de verhalen begrijpen die we onszelf vertellen over die mogelijkheden. Je moet je beseffen dat verhalen niet slechts een passief onderdeel van de ontwikkeling zijn, maar de ontwikkeling zelf kunnen sturen. Verhalen kunnen krachtiger zijn dan tastbare dingen of onderliggende data. Verhalen creëren hun eigen soort waarheid. En in hoeverre het verhaal waar is, is niet zo relevant. Wat belangrijk is, is het verhaal zelf.

Door: David den Besten