Het oliefonds met twaalf nullen

Noorwegen is een prachtig land. Het heeft bergen, fjorden, het noorderlicht én het land heeft oliereserves waar je u tegen zegt. Nu hoor ik je denken, wat maakt die olie uit? Nou, best wat. Afgelopen week maakten fondsbeheerders van het Statens pensjonsfund utland, ook wel het Oliefonds genoemd, bekend dat dit staatsfonds voor het eerst een waarde had van 1 biljoen dollar. 1.000.000.000.000 dollar. We gaan even terug naar het begin.

In 1990 richtte Noorwegen het fonds op om alle baten die voortkwamen uit de oliewinning in het land op te potten om zo het land te beschermen tegen inkomstendalingen en fluctuerende olieprijzen. In 1996 werd de eerste storting uit olieverkoop in het fonds gedaan. Sinds januari 1998 zorgt het fonds jaarlijks voor een rendement van 5,9%, tot het in september 2017 dus de magische grens van 1 biljoen dollar slechtte. Ter vergelijking: de Miljoenennota die onze demissionair minister Dijsselbloem voor komend jaar presenteerde begrootte de uitgaven op €277 miljard. Het Nederlandse BBP in 2015 was $750 miljard en de staatsschuldmeter leert ons dat de Nederlandse staatsschuld op dit moment op €476,3 miljard staat. De Noren lachen erom.

Allemaal leuk en aardig natuurlijk, een rijtje getallen. Maar wat betekent dit fonds nou voor de Noren en wanneer moeten wij massaal naar Noorwegen emigreren? Dit is iets waar de Noren zelf ook nog mee worstelen. De massale instroom van buitenlandse valuta als gevolg van de oliewinning heeft namelijk ook een keerzijde, namelijk het currency effect. Om dit beter te begrijpen, gaan we terug in de tijd: Nederland in de jaren ’60. Nederland zat (en zit!) op een mooie aardgasbel. Aardgas werd in de jaren ’60 op grote schaal gewonnen en verkocht aan het buitenland. Dit betekende echter niet dat de economie floreerde, integendeel zelfs. Door de instroom van buitenlandse valuta apprecieerde de gulden sterk. Dit ging ten koste van binnenlandse industrieën: exporteren werd duurder als gevolg van een verslechterde concurrentiepositie.

Dit is waar Noorwegen terugkomt in het verhaal. De Noren hebben al een sterke munt en staan bekend om hun hoge welvaartsniveau. Wanneer er te veel uit het oliefonds zal worden getrokken zal dit een appreciatie van de Noorse Kroon betekenen, waardoor de al kwetsbare Noorse economie terrein zal verliezen. 1 biljoen dollar bezitten is dus toch niet alles, al blijft het een leuk appeltje voor de dorst.

Door: Niek de Haan