Literatuurrecensie, thinking fast and slow

Vandaag slaan we in de wekelijkse artikelen een nieuwe richting in: uw redactie onderzoekt of een stuk literatuur uw kostbare tijd waardig is. Deze column trapt af met een pareltje van de afgelopen 10 jaar: ‘Thinking Fast andSlow’ van Daniel Kahneman.

De heersende gedachte (en daardoor de meest voorkomende assumptie in economische theorieën) onder economen is altijd geweest dat mensen rationele actoren zijn. Mensen worden in staat geacht keuzes te maken die hun eigen ‘nut’ maximaliseren. Veel aannames in economische modellen zijn broodnodige simplificaties die als gevolg hebben dat de uitkomst van een model zelden overeenkomt met de werkelijkheid, denk aan een wereld met maar twee landen of een land dat maar twee producten maakt. De aanname dat mensen rationele actoren zijn werd echter, tot voor kort, voor een algemene waarheid aangenomen.

Hier is echter verandering in gekomen. De laatste jaren komt er een nieuwe stroming op binnen de economische wetenschap: gedragseconomie. Invloedrijke economen binnen deze stroming zijn Kahneman, Tversky en de Nobelprijswinnaar voor de Economie van 2017: Thaler. Deze economen toonden aan dat mensen gelimiteerd rationeel zijn: individuen maken continue onlogische keuzes die hun economische interesses saboteren terwijl ze het idee hebben volledig rationeel bezig te zijn. Tversky en Kahneman werkten lang samen en na het overlijden van Tversky won Kahneman met hun ideeën (de Nobelprijs wordt niet postuum uitgereikt) in 2002 de Nobelprijs voor de Economie.

Kahneman schreef over zijn ideeën (die samen met Amos Tversky werden ontwikkeld) in 2011 het boek ‘Thinking Fast and Slow’. In dit boek dijt hij uit over de manier waarop mensen beslissingen maken. Hier maakt hij onderscheidt in de twee systemen in onze hersenen: systeem 1, dat snel, intuïtief, en emotioneel is, en systeem 2, wat langzaam en logischer werkt. Kahneman legt concepten als ‘loss-aversion’ uit en geeft tips hoe we de impact van dit soort gedrag op ons leven kunnen verminderen door bewust te zijn van onze manier van beslissen.

Persoonlijk heeft het mij een jaar van mijn leven gekost om door dit boek te komen, de hoeveelheid algebraïsch geformuleerde voorbeelden zijn eindeloos en taai. Elke bladzij dient meerdere keren gelezen te worden om de kennis echt tot je te nemen. De uitkomst van deze strijd: een beter inzicht in menselijk gedrag. Voor wie deze strijd niet ziet zitten, een korte samenvatting: ‘mensen hebben een irrationele aanleg om snel tot conclusies te komen op basis van snelkoppelingen in het hoofd – in plaats van logisch na te denken. We vertrouwen op bewijs wat we zelf aanpassen, en het bovenstaande leidt ertoe dat we slechte beslissingen maken. Terwijl wij in systeem 2 betere beslissingen maken. Dit gebruiken we echter te weinig omdat we inherent lui zijn. We kunnen statistische kennis niet toepassen in ons eigen leven en geluk heeft veel meer invloed in ons leven dan we denken. Als je twijfelt over bijvoorbeeld de aankoop van aandelen, vertrouw op een algoritme omdat dit dichter bij een goede beslissing zal komen dan tot wat jij zelf ooit zal komen’. Zo, dit scheelt je even 418 pagina’s en een jaar van je leven.

Voor de mensen die wel van een flinke pil aan non-fictie houden is het wél een aanrader. De voorbeelden zijn mooi beschreven en verrijken de kennis die je hierboven hebt opgedaan. Verder zijn de tips om je eigen leven logisch te lijden ook de moeite waard. De voorbeelden zijn mooi maar, zoals eerdergenoemd, een beetje eindeloos. Wat was het mooi geweest als dit boek een appendix zou hanteren…

Scores: 5 van de 5 sterren voor het idee, 3 van de 5 sterren voor de eindeloze uitvoering. Hiermee volgt het eindoordeel: 4 van de 5 sterren en dus zeker de moeite waard als je op zoek bent naar wat inspirerende literatuur.

Door: Michiel Kooijman